Geo 01


ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️1ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️
рдпрд╣ां рдоैंрдиे рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдХ्рд▓ाрд╕ рдиोрдЯ्рд╕ рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рд╣ै:


---

рднूрдЧोрд▓: рдкрд░िрднाрд╖ा рдФрд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдкрд╣рд▓ू

рднूрдЧोрд▓ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा:

рднूрдЧोрд▓ рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдкृрде्рд╡ी рдХा рд╡рд░्рдгрди।

рдЬ्рдпोрдЧ्рд░ाрдлी (Geography) = "рдбिрд╕्рдХ्рд░िрдк्рд╢рди рдСрдл рдЕрд░्рде"।

рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рддीрди рдкрд╣рд▓ुрдУं рдХा рдз्рдпाрди рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै:

1. рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЖंрддрд░िрдХ рднाрдЧ।


2. рдкृрде्рд╡ी рдХी рд╕рддрд╣।


3. рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг।





---

рднूрдЧोрд▓ рдХे рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрдЧ:

1. рднौрддिрдХ рднूрдЧोрд▓ (Physical Geography):

рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдШрдЯрдХों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।

рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдкрд░्рд╡рдд, рдирджिрдпाँ, рдоिрдЯ्рдЯी, рдкрдаाрд░।



2. рдоाрдирд╡ рднूрдЧोрд▓ (Human Geography):

рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд рдШрдЯрдХों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।

рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдХृрд╖ि, рдЙрдж्рдпोрдЧ, рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг।





---

рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг (Study Criteria):

1. рд╕्рдеाрди (Location): рдШрдЯрдХ рдХрд╣ां рд╕्рдеिрдд рд╣ै।


2. рдЙрдд्рдкрдд्рддि (Origin): рдШрдЯрдХ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХैрд╕े рд╣ुрдЖ।


3. рднूрдоिрдХा (Role): рдШрдЯрдХ рдХा рд▓ाрдн рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ।


4. рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि (Current Condition): рдШрдЯрдХ рдХी рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддि।




---

рднाрд░рддीрдп рднूрдЧोрд▓ рдХे рдЕрдз्рдпाрдп

1. рднाрд░рдд рдХा рдкрд░िрдЪрдп (Introduction to India):

рд╕्рдеाрди: рднाрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди рдФрд░ рд╕ीрдоा।

рд╕ीрдоा рд╡िрд╡ाрдж:

рдоैрдХрдоोрд╣рди рд░ेрдЦा।

рдЪुंрдмी рдШाрдЯी।

рд╕िрдпाрдЪिрди рдЧ्рд▓ेрд╢िрдпрд░।



2. рднौрддिрдХ рд╡िрди्рдпाрд╕ (Physical Features):

1. рдкрд░्рд╡рдд (Mountains):

рд╕्рдеाрди, рдиिрд░्рдоाрдг, рдКँрдЪाрдИ, рдорд╣рдд्рд╡।

рдоुрдЦ्рдп рдкрд░्рд╡рдд рд╢ृंрдЦрд▓ाрдПँ рдФрд░ рдЪोрдЯिрдпाँ।



2. рдкрдаाрд░ (Plateaus):

рдЦрдиिрдЬ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि।



3. рдоैрджाрди (Plains):

рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХा рдоैрджाрди।

рддрдЯीрдп рдоैрджाрди।



4. рдж्рд╡ीрдк (Islands):

рд▓ोрдХेрд╢рди рдФрд░ рд╡िрд╡ाрджिрдд рдж्рд╡ीрдк।




3. рдирджिрдпाँ рдФрд░ рдмाँрдз (Rivers and Dams):

рдоुрдЦ्рдп рдирджिрдпाँ:

рдЙрдж्рдЧрдо рд╕्рдерд▓।

рд╕рд╣ाрдпрдХ рдирджिрдпाँ।


рдмाँрдз: рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп।


4. рдЬрд▓рд╡ाрдпु (Climate):

рдоाрдирд╕ूрди рдФрд░ рд╡рд░्рд╖ा:

рдЕрд▓рдиीрдиो рдФрд░ рд▓ाрдиिрдиो।


рднाрд░рдд рдХे рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु।


5. рдоिрдЯ्рдЯी (Soil):

рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдк्рд░рдХाрд░:

рдПрд▓्рдпूрд╡िрдпрд▓ рдоिрдЯ्рдЯी, рдХाрд▓ी рдоिрдЯ्рдЯी, рд▓ाрд▓ рдоिрдЯ्рдЯी।


рдкेрдбोрдЬेрдиेрд╕िрд╕ (Pedogenesis):

рдоिрдЯ्рдЯी рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рд╡िрддрд░рдг।



6. рдХृрд╖ि (Agriculture):

рдк्рд░рдоुрдЦ рдлрд╕рд▓ें:

рдХिрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХौрди рд╕ी рдлрд╕рд▓ рд╣ोрддी рд╣ै।


рдЦेрддी рдХी рдк्рд░рдгाрд▓िрдпाँ।



---

рднूрдЧोрд▓ рдХे рдкिрддा (Father of Geography):

рдПрд░ैрдЯोрд╕्рдердиीрдЬ (Eratosthenes):

рдкृрде्рд╡ी рдХे рддाрдкрдоाрди рд╡िрддрд░рдг рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा।




---



ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️2ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️
рдЗंрдбिрдпрди рдЬिрдпोрдЧ्рд░ाрдлी рдХ्рд▓ाрд╕ рдиोрдЯ्рд╕

рднाрд░рдд рдХा рдкрд░िрдЪрдп

1. рднाрд░рдд рдХे рдиाрдо рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕्рд░ोрдд:

рдЗंрдбिрдпा: рдпूрдиाрдиी (рдЧ्рд░ीрдХ) рд╕рдн्рдпрддा рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдиाрдо।

рднाрд░рдд: рд░ाрдЬा "рднрд░рдд" рдХे рдиाрдо рдкрд░ рдкрдб़ा।

рд╣िंрджुрд╕्рддाрди: рдИрд░ाрдиिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдиाрдо।

рдЖрд░्рдпाрд╡рд░्рдд: рдЖрд░्рдпों рдХी рднूрдоि।

рдЬрдо्рдмू рдж्рд╡ीрдк: рдкुрд░ाрдгों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдиाрдо।


рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдиाрдо рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ:

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд░рдд рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиाрдо рдЗंрдбिрдпा (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें) рдФрд░ рднाрд░рдд (рд╣िंрджी рдоें) рд╣ै।

рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 1: "рдЗंрдбिрдпा, рдЬो рдХि рднाрд░рдд рд╣ै, рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рд╕ंрдШ рд╣ोрдЧा।"





---

рднाрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди (рд▓ोрдХेрд╢рди):

1. рдЧ्рд▓ोрдм рдкрд░ рднाрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди:

рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рд░ेрдЦाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ (Latitude):

рднाрд░рдд рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдз (Northern Hemisphere) рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।


рджेрд╢ांрддрд░ рд░ेрдЦाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ (Longitude):

рднाрд░рдд рдкूрд░्рд╡ी рдЧोрд▓ाрд░्рдз (Eastern Hemisphere) рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।




2. рднाрд░рдд рдХा рднौрдЧोрд▓िрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░:

рдЕрдХ्рд╖ांрд╢: 8°4' рдЙрдд्рддрд░ी рд╕े 37°6' рдЙрдд्рддрд░ी।

рджेрд╢ांрддрд░: 68°7' рдкूрд░्рд╡ी рд╕े 97°25' рдкूрд░्рд╡ी।

рднाрд░рдд рдХा рдоुрдЦ्рдп рднूрдоि рд╡िрд╕्рддाрд░:

рдЙрдд्рддрд░ рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг: 3,214 рдХिрдоी।

рдкूрд░्рд╡ рд╕े рдкрд╢्рдЪिрдо: 2,933 рдХिрдоी।






---

рднाрд░рдд рдХी рднूрдЧрд░्рднिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा (Geological Structure of India):

1. рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рд╡ैрдЧрдирд░ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд:

рд╕рднी рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдк्рд░ाрд░ंрдн рдоें рдПрдХ рд╕ाрде рдеे рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें "рдкैंрдЬिрдпा" рдХрд╣ा рдЧрдпा।

рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдХрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि рдоें рдЖ рдЧрдП।

рднाрд░рдд рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рднूрдоि рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдеा।



2. рднाрд░рдд рдХा рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╡िрднाрдЬрди:

рдЙрдд्рддрд░ рдХा рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░।

рдЧंрдЧा-рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ рдХा рдоैрджाрди।

рдкрд╢्рдЪिрдоी рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯीрдп рдоैрджाрди।

рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдкीрдп рдкрдаाрд░।





---

рдпाрддाрдпाрдд (Transportation in India):

1. рд╕рдб़рдХ рдоाрд░्рдЧ (Roadways):

рднाрд░рдд рдоें рд╕рдб़рдХ рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ै।

рд╕्рд╡рд░्рдгिрдо рдЪрддुрд░्рднुрдЬ (Golden Quadrilateral) рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╣ै।



2. рд░ेрд▓ рдоाрд░्рдЧ (Railways):

рднाрд░рддीрдп рд░ेрд▓рд╡े рдПрд╢िрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рджूрд╕рд░ा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ै।



3. рд╣рд╡ाрдИ рдкрд░िрд╡рд╣рди (Air Transport):

рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбे: рджिрд▓्рд▓ी, рдоुंрдмрдИ, рдмेंрдЧрд▓ुрд░ु, рдХोрд▓рдХाрддा।



4. рдмंрджрд░рдЧाрд╣ (Ports):

рднाрд░рдд рдоें 13 рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рд╣ैं।

рдоुंрдмрдИ рдФрд░ рдХोрд▓рдХाрддा рдк्рд░рдоुрдЦ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ों рдоें рд╕े рд╣ैं।





---

рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди (Minerals in India):

1. рдЦрдиिрдЬ рд╕ंрд╕ाрдзрди:

рд╕ोрдиा, рдЪांрджी, рд▓ोрд╣ा, рдХोрдпрд▓ा, рдмॉрдХ्рд╕ाрдЗрдЯ।

рдк्рд░рдоुрдЦ рдЦрдиिрдЬ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░: рдЭाрд░рдЦंрдб, рдУрдбिрд╢ा, рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрдв़।





---

рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु:

1. рднाрд░рдд рдХे рд╣рд░ рд╡िрд╖рдп рдХो рднौрдЧोрд▓िрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╕рдордЭрдиा।


2. рдХрд░ंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рдХो рдкрдв़ाрдИ рд╕े рдЬोрдб़рдиा।


3. рд╡рд░्рдб рдЬिрдпोрдЧ्рд░ाрдлी рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рднूрдЧोрд▓ рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордЭрдиा।




---

рдЖрдк рдЗрди рдиोрдЯ्рд╕ рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХिрд╕ी рднी рдЕрди्рдп рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдХ्рд▓ाрд╕ рдиोрдЯ्рд╕ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ो рддो рдмрддाрдПं।


ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️3ЁЯЦЛ️ЁЯЦЛ️
рдпрд╣ां рджिрдП рдЧрдП рд▓ेрдЦ рд╕े рдХ्рд▓ाрд╕ рдиोрдЯ्рд╕ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:

рдХ्рд▓ाрд╕ рдиोрдЯ्рд╕ - рднाрд░рдд рдХा рднूрдЧोрд▓ рдФрд░ рдк्рд▓ेрдЯ рдЯेрдХ्рдЯोрдиिрдХ्рд╕

1. рдкрдЬिрдпा рдФрд░ рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб:

рдкрдЬिрдпा рдПрдХ рдк्рд░ाрдЪीрди рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкीрдп рд╕ुрдкрд░рдХॉрди्рдЯिрдиेंрдЯ рдеा, рдЬो рд╕рднी рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдЬोрдб़рддा рдеा।

рдкрдЬिрдпा рдЯूрдЯрдХрд░ рджो рднाрдЧों рдоें рдмंрдЯा: рдиॉрд░्рде (рдЕंрдЧाрд░рд▓ैंрдб) рдФрд░ рд╕ाрдЙрде (рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб)।

рдЖрдЬ рдХे рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдЬैрд╕े рдпूрд░ोрдк, рдПрд╢िрдпा, рдЕрдл्рд░ीрдХा, рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा, рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдЕрдоेрд░िрдХा рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдеे।



2. рднाрд░рдд рдХा рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╕े рдЬुрдб़ाрд╡:

рд▓рдЧрднрдЧ 120 рдоिрд▓िрдпрди рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рднाрд░рдд рдЕрдл्рд░ीрдХा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рдХे рд╕ाрде рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдЕрд░ाрд╡рд▓ी рдЪрдЯ्рдЯाрдиें рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХी рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕ рдЬुрдб़ाрд╡ рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ैं।

рднाрд░рдд рдиे рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рдоें рдЧрддि рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдФрд░ 50 рдоिрд▓िрдпрди рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдПрд╢िрдпा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рд╕े рдЯрдХрд░ाрдпा।



3. рднाрд░рдд рдХा рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЯрдХрд░ाрд╡:

рдЬрдм рднाрд░рдд рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЯрдХрд░ाрдпा, рддो рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рдд рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ुрдЖ।

рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЖрдЬ рднी рдЬाрд░ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рдКंрдЪाрдИ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै।

рднाрд░рдд рдХी рдЧрддि рдЖрдЬ рднी рдЬाрд░ी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ 7 рд╕ेंрдЯीрдоीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рд╡рд░्рд╖ рдХी рджрд░ рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै।



4. рд░िрдпूрдиिрдпрди рд╣ॉрдЯрд╕्рдкॉрдЯ:

рднाрд░рдд рдХे рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЯрдХрд░ाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд░िрдпूрдиिрдпрди рд╣ॉрдЯрд╕्рдкॉрдЯ рд╕े рдЧुрдЬрд░рддे рд╣ुрдП рдЗंрдбिрдпрди рдк्рд▓ेрдЯ рдиे рд╡рд╣ां рдХे рдоैрдЧ्рдоा рд╕े рдоिрдирд░рд▓ рдмेрд▓्рдЯ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा।

рдпрд╣ рдоिрдирд░рд▓ рдмेрд▓्рдЯ рднाрд░рдд рдоें рд╡ोрд▓्рдХेрдиिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै।



5. рднाрд░рдд рдХा рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб рд╕े рдЬुрдб़ाрд╡:

рднाрд░рдд рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдеा рдФрд░ рдЕрдл्рд░ीрдХा рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдк рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рдеा।

рдЬрдм рдпрд╣ рднाрд░рдд рдЯूрдЯा рдФрд░ рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЯрдХрд░ाрдпा, рддो рдЗрд╕рд╕े рд╣िрдоाрд▓рдп рдкрд░्рд╡рдд рдмрдиे।



6. рднूрдХंрдк рдФрд░ рдк्рд▓ेрдЯ рдЯेрдХ्рдЯोрдиिрдХ्рд╕:

рднाрд░рдд рдХी рдк्рд▓ेрдЯ рдХी рдЧрддि рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рд╣िрдоाрд▓рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднूрдХंрдк рдЖрддे рд╣ैं।

рдЙрджाрд╣рд░рдг: 2015 рдоें рдиेрдкाрд▓ рдоें рднूрдХंрдк, 2017 рдоें рдиेрдкाрд▓ рдоें рднूрдХंрдк, 2020 рдФрд░ 2021 рдоें рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдоें рднूрдХंрдк।

рдЗрди рднूрдХंрдкों рдХा рдХाрд░рдг рдЗंрдбिрдпрди рдк्рд▓ेрдЯ рдФрд░ рдпूрд░ेрд╢िрдпрди рдк्рд▓ेрдЯ рдХा рдХрди्рд╡рд░्рдЬेंрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै।




рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु:

рднाрд░рдд рдХा рдЧोंрдбрд╡ाрдиा рд▓ैंрдб рд╕े рдЬुрдб़ाрд╡, рдкрдЬिрдпा рдХा рдЯूрдЯрдиा, рд╣िрдоाрд▓рдп рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рдФрд░ рднूрдХंрдк рдХा рдХाрд░рдг рдпे рд╕рдм рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।

рднाрд░рдд рдХी рдк्рд▓ेрдЯ рдЖрдЬ рднी рдЧрддि рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╣िрдоाрд▓рдп рдХी рдКंрдЪाрдИ рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╣ै।


рдЗрди рдмिंрджुрдУं рд╕े рдЖрдкрдХो рднाрд░рдд рдХे рднूрдЧोрд▓ рдФрд░ рдк्рд▓ेрдЯ рдЯेрдХ्рдЯोрдиिрдХ्рд╕ рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдмेрд╣рддрд░ рд╕рдордЭ рдоिрд▓ेрдЧा।



Popular posts from this blog

9 April 2025

vargikaran

deshantar rekhaen longitude